. با اين حال اين واژه براي اولين بار به صورت پيشوند همراه با نام «مراد» جد هفتم خوانين و بنيانگذار ايل پاپي ذکر شده است . بنابراين دست کم واژة پاپي در اوايل حکمراني قاجاريه به شماري تيره و طوايف کوچک که اغلب منشأ متفاوتي داشته اند و به رهبري پاپي مراد به صورت ايل کوچکي متحد شده بودند اطلاق گرديده است (مصاحبه با احمدخان جعفري از خوانين با نفوذ پاپي در 1354 ش در خرم آباد).

سرزمين پاپي در شرق لرستان قرار گرفته و از شمال به قلمرو ايل سگوند از شرق به رودخانة دز (سزار) و خاک بختياري از غرب به قلمرو بهاروند و قلاوند و از جنوب به سرزمين قلاوند محدود و منطقه اي کاملا کوهستاني است . فيلبرگ (ص 17ـ77) شرح مفصلي از اوضاع جغرافياي طبيعي و زمين شناسي اين سرزمين در کتابي با عنوان ايل پاپي به جا گذاشته است . مهمترين مناطق پاپي از شمال به جنوب گريت کاشرف سپيددشت گازه طاف کشور سيرم و منطقة مازو است . در تقسيمات جديد بخشهايي از منطقة جنوبي پاپي جدا و به بخش الوار گرمسيري اضافه شده است . اکنون پاپي از بخشهاي تابع خرم آباد و مشتمل بر شش دهستان و 306 1 کيلومتر مربع مساحت است (مرکز آمار ايران 1366ش الف ص 98).

تاريخچه . تا پيش از دورة قاجار نامي از ايل پاپي به ميان نيامده است در اين دوره پاپي مراد بنيانگذار و جد هفتم خوانين پاپي براي اولين بار شماري از تيره ها و طوايف اين منطقه را متحد کرد و به صورت ايلي واحد درآورد. پس از پاپي مراد ايل پاپي بين فرزند و برادرزاده اش تقسيم شد. براساس قراردادي در 1228 (پاپي ص 182ـ183) ايل پاپي بين پاپي يوسف خان فرزند پاپي مراد و پاپي باقرخان برادرزاده اش تقسيم شد که براساس آن کشوري مدهوني (مدهني ) مالزيري دوزقي سهم پاپي يوسف خان و ياقون (يعقوب وند) گگ احمدي درشوند نخود سهم پاپي باقرخان شد. چهار طايفه از اين طوايف هشتگانه يعني کشوري يعقوب وند مدهني و دوزقي در اصل از پاپيها نبوده اند و تنها چهار گروه ديگر معتقدند که «پاپي » اصلي اند. نکتة ديگر آن که در آن زمان بسياري از طوايف و تيره هاي اين منطقه چون ادريسي و کرناسي و ليريائي مستقل زندگي مي کرده اند. به بيان ديگر ساکنان اين منطقه بتدريج زير سلطة تيره پاپي مراد درآمده يا متفرق گرديده اند.

با وجود معاهدة يادشده ميان احفاد پاپي يوسف خان و پاپي باقرخان رقابت درگرفت تا اينکه سرانجام علي مراد نوة يوسف خان در شبيخوني که بر اسد (نوة باقرخان ) و دارودسته اش زد آنها را قتل عام کرد و بدينسان رياست ايل در دست تبار پاپي مراد تثبيت شد. در زمان حسينقلي خان (حسين قلي خو) جانشين علي مراد ايل پاپي به دو شعبة مناصر (محمدناصر) به رهبري حسينقلي خان و شعبة هادي به رهبري ميرزا علي تقسيم شد که شعبة اول نام خود را از مناصر جد حسينقلي خان و شعبة دوم نام خود را از هادي جد بزرگ ميرزاعلي اقتباس کرده بود (امان اللهي بهاروند ص 186).

در 1303 ش نبرد سختي ميان ارتش و ايلات لرستان رخ داد که حسينقلي خان با ديگر سران ايلات بالاگريوه در آن شرکت داشتند اما سرتيپ شاه بختي با ميانجيگري ميرزارحيم خان معين السلطنه (چاغروند خرم آبادي ) از کارگزاران دولتي اواخر قاجار و شيرمحمدخان ايلخاني سگوند (شعبة عاليخاني ) با بعضي از سران بالاگريوه چون حسينقلي خان پاپي و حسين خان بهاروند (ديرکوند) ارتباط نزديک برقرار کرد که در نتيجة آن جنگ را رها کرده تسليم شدند (شاه بختي ص 20ـ21 27ـ 28 63 105). پس از استقرار دولت در لرستان در حدود 1308 ش ايل پاپي همانند ديگر ايلات لرستان به دستور دولت يکجانشين شد اما سران ايل به عنوان رابط بين دولت و ايل موقعيت خود را حفظ کردند. محدودة ايل پاپي درزمان حکمراني پهلوي گسترش يافت چنانکه حسينقلي خان با حمايت دولت منطقة گريت را که قبلا در تصرف سگوندها بود بازستاند و منطقة طاف نيز که قبلا متعلق به طافيها (شعبه اي از ديرکوند) بود سرانجام به خوانين پاپي فروخته شد. افزون بر اين خوانين پاپي يعني حاج احمدخان و حاج صيد محمدخان فرزند ميرزا علي (شعبة هادي ) با پشتيباني يکي از ملاکين با نفوذ دزفول به نام قطب در منطقة تنگوان که متعلق به ايل قلاوند (شعبه اي از ديرکوند) بود مستقر شدند. اين رويداد به هنگام احداث سد دز در دهة 1330 ش اتفاق افتاد. هر چند قطب به وسيلة محمدعلي خان بزرگي از خوانين قلاوند به قتل رسيد با اين حال خوانين پاپي با حمايت دولت در تنگوان ماندگار و افراد ايل در تأسيسات سد به مشاغل گوناگون هرچند در رده هاي پايين گمارده شدند.

پس از اصلاحات ارضي مالکيت سنتي و ساختار سياسي سنتي ايل دگرگون شد. اکنون خوانين امتيازات گذشته را از دست داده و بسياري از آنها منطقه را ترک کرده اند. اقتصاد سنتي ايل پاپي نيز دچار دگرگوني گرديده است زيرا بسياري از آنها به شهر خرم آباد (در منطقة ييلاقي ) و انديمشک (منطقة گرمسيري ) مهاجرت کرده اند و به مشاغل غيرسنتي اشتغال ورزيده اند. طرح آبخيزداري در ارتباط با سد دز که در منطقة وسيعي از سرزمين پاپيها به مرحلة اجرا درآمد مانع فعاليتهاي سنتي خانوارهايي شد که در امتداد رودخانة دز زندگي مي کردند. در نتيجه اين خانوارها در طول دهة 1350 ش منطقه را ترک کردند. افزون بر اين به سبب کوهستاني بودن سرزمين

ايل پاپي اراضي قابل کشاورزي آن اندک است . بدين جهت در بين سالهاي 1350 تا 1360 ش پاپيها ديار خود را ترک کرده راهي شهرها شدند. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي (بهمن 1357) نيز تعداد قابل توجهي از پاپيها به خرم آباد مهاجرت کردند.

تقسيمات سنتي ايل پاپي . ايل پاپي همانند ساير ايلات لرستان به دو قسمت خوانين و همساها (رعيتها و وابستگان ) تقسيم مي شد. خوانين از طايفة پاپي مراد بودند که هستة اصلي ايل پاپي را تشکيل مي داد و حکومت تمامي طوايف و تيره هاي ايل را در دست داشت . اين طايفه به دو شاخة اصلي مناصر و هادي تقسيم مي شد که تيرة هادي شامل دو زير تيرة مجافري (محمد جعفري ) و مصادقي (محمدصادقي ) بود. تيرة مناصر نيز از سه زير تيرة علي مراد زهره (اين گروه به اسم مادرشان نامگذاري شده اند) و حيدرخاني تشکيل مي شد. دو تيرة کوچک ديگر يعني نصيري و مهدي خاني نيز از طايفة مراد محسوب مي شوند. همساها که اکثريت جمعيت ايل پاپي را تشکيل مي دادند شامل طوايف و تيره هاي گوناگوني بودند که منشأ واحدي نداشتند. منابع پيشين (چاغروند خرم آبادي ص 187 احتسابيان ص 262 رزم آرا ص 196ـ 198 ساکي ص 201) نيز اطلاعات نادرستي از تقسيم بندي ايل پاپي ارائه کرده اند. اصولا همساها به دو گروه پاپي و غيرپاپي تقسيم مي شوند که در اين ميان غيرپاپيها بيشترين جمعيت را دارند. گروه اول که خود را منتسب به پاپاانار مي داند از چند تيره و طايفة کم قدرت چون درش وند نخود مالزيري ملا بگري و گيمدي وند تشکيل شده است . گروه دوم يعني غيرپاپيها از چند طايفة بزرگ و قدرتمند چون ياقون گراوند مدهني ليريائي (قبلا ايل مستقلي بوده است ) دوزقي کشوري و تيره هايي چون سادات بک بک سيرمي للري تووه اي تشکيل شده است (نيز ((ر.ک.ب)) امان اللهي بهاروند ص 155ـ156). اکنون تقسيمات سنتي و ساختار سياسي ايل دگرگون گرديده است و تيره ها و طوايف هريک به صورت واحد مستقلي درآمده اند.

منابع : احمد احتسابيان جغرافياي نظامي ايران ] بي جا بي تا. [ سکندر امان اللهي بهاروند کوچ نشيني در ايران : پژوهشي دربارة عشاير و ايلات تهران 1367ش مراد حسين پاپي شناخت ايل پاپي قم 1371ش جغرافياي لرستان : پيشکوه و پشتکوه چاپ سکندر امان اللهي بهاروند خرم آباد 1370ش رحيم چاغروند خرم آبادي جغرافياي لرستان چاپ ايرج افشار و احمد شعباني در شقايق سال 1 ش 3 و 4 (پاييز و زمستان 1376) هنري کرزيک راولينسون سفرنامة راولينسون : گذر از زهاب به خوزستان ترجمة سکندر امان اللهي بهاروند تهران 1362 ش علي رزم آرا جغرافياي نظامي ايران : لرستان تهران 1320 ش محسن روستايي «ايلات و طوايف لر: گزارش 1306 خورشيدي » شقايق سال 1 ش 1 (بهار 1376) علي محمد ساکي جغرافياي تاريخي و تاريخ لرستان خرم آباد ?] 1343 ش  محسن ستارمنش «جغرافياي نظامي و عشايري منطقة گروهان ژاندارمري ملاوي جمعي هنگ لرستان » نامة ماهانة ژاندارمري سال 6 ش 7 (شهريور 1333) محمد شاه بختي عمليات لرستان : اسناد سرتيپ محمد شاه بختي 1303 و 1306شمسي چاپ کاوه بيات تهران ] 1373ش [ کارل گونار فيلبرگ ايل پاپي : کوچ نشينان شمال غرب ايران ترجمة اصغر کريمي تهران 1369ش مرکز آمار ايران مساحت تقريبي شهرستان بخش و دهستانهاي کشور بر اساس قانون تقسيمات کشوري در مهرماه 1365 تهران 1366ش الف همو يافته هاي مهم سرشماري اجتماعي ـ اقتصادي عشاير کوچندة ايران ( مرحلة اول طرح ) تهران ] 1366ش ب [ .

+ نوشته شده توسط صادقی در سه شنبه بیست و چهارم مهر 1386 و ساعت |